Σουλτάνα είναι τα φρύδια σου – Του Ευάγγελου Αυδίκου


Έτσι αρχίζει ένα γιαννιώτικο δίστιχο, που διασώζει ο Κρυστάλλης στο πεζογράφημά του Η Πανήγυρις της Μεταμορφώσεως εν Ιωαννίνοις.Ένα πριάρι με προσκυντές πηγαίνει στο Νησί της Παμβώτιδας, λίμνης των Ιωαννίνων, καλοκαιριάτικα, για να λάβει μέρος στο πανηγύρι και να πιει το περίφημο νερό της Ντραμπάτοβας. Κι ενώ ο λεμβούχος κωπηλατούσε , οι επιβάτες άρχισαν τον ιδιότυπο αγώνα με τα στιχοπλόκια, όπου αναμετριόταν η ετοιμότητα, η γνώση του πολιτισμού της περιοχής και στιχουργική ευρηματικότητα. Οι συμμετέχοντες όφειλαν ν’ απαντήσουν αστραπιαία σ’ αυτόν που άρχιζε τον στιχουργικό αγώνα, χωρίς να παρεκκλίνουν από τους όρους που έθετε ο πρώτος του αγώνα. Τόσο η πρώτη λέξη όσο και το θέμα όφειλαν να συμπλέουν στην κατεύθυνση που είχε οριστεί.

Σουλτάνα είναι τα φρύδια σου, έτσι ξεκινάει το ερωτικό δίστιχο, το οποίο αποθεώνει τη γυναικεία ομορφιά. Αντλεί  εικόνες από οποιαδήποτε  πηγή. Και η μορφή της Σουλτάνας ήταν οικεία αλλά και πρότυπο ομορφιάς στα Οθωμανικά Γιάννενα. Είναι εξαιρετική η εικονοποιϊα της λαϊκής ποιητικότητας, στην οποία η γυναικεία ομορφιά κατέχει ξεχωριστή θέση.

Τα φρύδια και το πρόσωπο, όπως και το στόμα αλλά και τα μαλλιά, συχνά πυκνά γίνονται η έκφραση της γυναικείας ομορφιάς, για τα οποία η λαϊκή φαντασία επιφυλάσσει εντυπωσιακές παρομοιώσεις και περιγραφές. Έχεις φρύδια σαν γιοφύρια. Η ποιητική παρομοίωση των φρυδιών με γεφύρι συναντιέται σε δημοτικά τραγούδια. Τα καμαρωτά γεφύρια της λαϊκής αρχιτεκτονικής αποτελούν το τέλειο στεφάνωμα των ποταμιών στις ορεινές περιοχές. Με τον ίδιο τρόπο ο λαϊκός τεχνίτης δανείζεται την καθημερινή εικόνα στις οδοιπορίες του. Και την κάνει ποιητική τέχνη, για να στεφανώσει την ομορφιά της αγαπημένης του. Την αποκαλεί στεφανοφρυδάτη σε άλλο τραγούδι. Τα μαύρα φρύδια του Βαμβακάρη συμπληρώνουν το πρότυπο της ομορφιάς, ενώ τα παχιά και μαύρα για τους ονειροκρίτες ταυτίζονται με την προσδοκία της ευτυχίας. Όταν όμως τα φρύδια της Σουλτάνας γίνονται σμιχτά αποκτούν μαγικές διαστάσεις, όπως είναι και η ποθητή γυναικεία ομορφιά.

Φιρμάν το πρόσωπό σου. Συνεχίζει την ευρηματικότητά του ο λαϊκός τεχνίτης. Πρόσωπο μαλακό σαν την περγαμηνή του φιρμανιού, που μπορεί να υποτάξει την αντρική θέληση. Κι όλα αυτά ολοκληρώνονται με τον δεύτερο στίχο.Κι εγώ κοντεύω να χαθώ στον ήσκιο τον δικό σου. Η ανατολίτικη ομορφιά μαγεύει τον νου, εντείνει τα συναισθήματα και αδρανοποιεί τη βούληση του ερωτευμένου νέου. Παραδίνεται στη σαγήνη της αγαπημένης του. Συντρίβει τον εγωισμό του και συμβιβάζεται με την ιδέα να ζει στη δική της σκιά.

Η γυναικεία ομορφιά, όσο κι αν οι εποχές αλλάζουν, συνεχίζει να εμπνέει τους ποιητές και τους δημιουργούς τραγουδιών. Το μέσο αλλάζει. Η ομορφιά παραμένει. Το ίδιο και η ανάγκη να υμνηθεί από όσους έχουν κεραυνοβοληθεί.

Αυτό το Παρασκευοσαββατοκύριακο οι δρόμοι μας οδηγούν στο Μορφοβούνι της Λίμνης Πλαστήρα Καρδίτσας. Εκεί, θα μιλήσουμε για τον έρωτα. Στο Δημοτικό τραγούδι πρωτίστως. Εγώ με τούτο τον σεβντά στη λίμνη θε να πάω…

Ευάγγελος Αυδίκος
About Ευάγγελος Αυδίκος 60 Articles
Ο Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος είναι καθηγητής λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.