Παντού αισθάνομαι αιρετικός – του Ευάγγελου Αυδίκου


Η φράση αποδίδεται στον Γκόρκι, τον Ρώσο συγγραφέα και τη σχέση του με την εξουσία των μπολσεβίκων μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Αλιεύεται η φράση από προδημοσίευση στην ΕΦΣΥΝ βιβλίου του Τσετβάν Τοντόρωφ.

Με τη φράση του Γκόρκι αναδύεται   η δική του σχέση με τη νέα εξουσία στην πατρίδα του. Όμως, την ίδια στιγμή μετασχηματίζεται σε  μια προγραμματική δήλωση για τη σχέση ενός διανοούμενου με κάθε μορφής εξουσία.

Έχουν ειπωθεί πολλά από πολλούς γι’ αυτό το θέμα. Έχει παραχθεί πολλή θεωρία. Έχουν γραφτεί πολλά άρθρα σε περιοδικά κι άλλα, πιο εκλαϊκευμένα , σ’εφημερίδες. Όλα τα κείμενα, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, καταλήγουν στο ίδιο σημείο. Στην υποχρέωση της θεωρίας να γίνει πράξη. Ακούω, σ’ αυτό το σημείο, τον καγχασμό του αναγνώτη/στριας, που βγάζει μια πικράδα. Πάλι εξυπνάδες. Μεγάλη η ποσότητα του μελιού που έχει παραχθεί απ’ αυτού. Μας λείπουν όμως οι τηγανίτες. Τα ντοκουμέντα. Η απτή απόδειξη.

Πράγματι, απουσιάζουν σήμερα οι τηγανίτες. Η παρέμβαση των διανοουμένων στη διαρκή μάχη με την εξουσία, ακόμη κι όταν εκλαμβάνεται ως φίλια δύναμη. Σ’ αυτό το σημείο εντοπίζεται η παγίδα, στην οποία διολισθαίνει και μπορεί να αμβλυνθεί ο  λόγος του διανοούμενου. Η αίσθηση του οικείου,  ή η καθημερινότητα της πολιτικής σύγκρουσης,  ενδεχομένως να περιστείλει τη διάθεση για παρέμβαση, όταν πρόκειται για θέσεις που αποκλίνουν από την πολιτική πρακτική.

Ο λόγος του Γκόρκι υπενθυμίζει τη διαχρονικότητα της διαπίστωσής του. Ο διανοούμενος οφείλει να παράγει κριτικό λόγο. Αιρετικό όσον αφορά την τρέχουσα ηθική και πολιτική πρακτική. Να οραματίζεται ένα διαφορετικό μέλλον, ακόμη κι όταν το παρόν είναι ζοφερό. Να έχει ως σημείο αναφοράς του τον άνθρωπο και τη φύση. Την ανάγκη να μη διαταράσσεται αυτή η σχέση από σύγχρονους μαμωνάδες.

Αν ο διανοούμενος ήταν ψάρι θα έμοιαζε με την πέστροφα. Που πηδάει κόντρα στη ροή του ποταμού. Όταν χρειαστεί. Ο Γκόρκι που έδωσε μάχη, για να κάνει πράξη τα λόγια του, θα ένιωθε πολύ μόνος στην εποχή μας. Ο αιρετικός θεωρείται επικίνδυνος. Και γι’ αυτό όχι αξιόπιστος. Κατηγορείται ως ασυνεπής, δεν μπορεί να λειτουργήσει ως ασφαλής ιμάντας όσων επεξεργάζονται τα επιτελεία. Και για τον λόγο αυτό διαμορφώνεται δυσανεξία για την ικανότητά τους να μεταβούν από τη θεωρία στην πράξη. Απαξιώνονται.

Ο Γκόρκι θα επέστρεφε σύννους στην εποχή του αν κάποια μηχανή του χρόνου του έκανε τη χάρη να τον ταξιδέψει στην ιστορία. Θα διαπίστωνε πως η δυσανεξία στον αιρετικό λόγο είναι μια γενικευμένη κατάσταση. Σε μια εποχή που ομνύει στον Διαφωτισμό , αναζητείται η ανεκτικότητα στο διαφορετικό.  Πού να βρεθεί χώρος ν’ ακουστεί ο Γκόρκι. Κινδυνεύει με διαγραφή.

Ευάγγελος Αυδίκος
About Ευάγγελος Αυδίκος 59 Articles
Ο Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος είναι καθηγητής λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.