Η όπερα και η φασουλιά – Του Ευάγγελου Αυδίκου

Οι λέξεις κουβαλάνε τη δική τους ιστορία. Που συχνά  κάνουν κλώσματα μες στον χρόνο. Ξεφορτώνουν, φορτώνουν νέα υλικά και χρωματικές αποχρώσεις. Φτιάχνουν νέα καλούπια, που αλλάζουν την πορεία των λέξεων στην καθημερινότητα.

Συχνά, κάποιες λέξεις γίνονται σκάλα. Παίρνουν τη θέση της φασουλιάς του παραμυθιού. Που μπορεί σκαρφαλώνοντας να σε οδηγήσουν σ’ έναν άλλον ουρανό. Σ’ έναν διαφορετικό κόσμο. Που νόμιζες πως ήταν ψεύτικος.

Κάποιες φορές, οι λέξεις ορθώνουν το ανάστημά τους , γίνονται τείχος απροσπέλαστο. Τότε, οι λέξεις μεταφέρουν και διακηρύσσουν την εσωστρέφεια. Την ανάγκη οριοθέτησης του οικείου εδάφους.

Σ’ αυτή την προσπάθεια ηγούνται τα είδη του πολιτισμού. Που αποτυπώνουν την ιδιοπροσωπία μιας ομάδας. Χαρακτηριστική είναι η περιπέτεια του ρεμπέτικου από τον Μεσοπόλεμο ως τώρα. Έγινε η πολιτισμική μορφή, όπου διοχετεύθηκαν οι αγωνίες, οι κοινωνικές σχέσεις, οι νοοτροπίες της εργατικής τάξης. Είτε ορίζεται ως λούμπεν είτε όχι. Το ρεμπέτικο ανέβηκε τις σκάλες και κάποια στιγμή βρέθηκε στα χείλη ανθρώπων, που δεν είχαν σχέση με το κοινωνικό υπόβαθρο.

Μια άλλη λέξη είναι η όπερα. Ταυτίστηκε με την αστική τάξη. Θεωρήθηκε πως συνόψιζε την ατομικότητα της νεωτερικότητας. Έντρομος ο Γιάννης Μακρυγιάννης από την απρόσμενη επιτυχία της όπερας του Μπελλίνι «Νόρμα», με τη Ρίτα Μπάσσο στον ομώνυμο ρόλο, γράφει στα Απομνημονεύματά του. «Το Έθνος αφανίστη όλως διόλου(….) Και τα παιδιά οπού τα στέλνουν να φωτιστούν γράμματα κι’ αρετή(…) φωτίζονται την τραγουδική και ηθική του θεάτρου· και πουλούνε τα βιβλία τους οι μαθηταί να πάνε ν’ ακούσουνε την Ρίττα Βάσσω την τραγουδίστρα του θεάτρου· ότι παλαβώσανε οι γέροντες όχι τα παιδάκια να μην πουλήσουνε τα βιβλία τους. Το γέρο Λόντο, οπού δεν έχει ούτε ένα δόντι, τον παλάβωσε η Ρίτα Μπάσσω του θεάτρου και τον αφάνισε τόσα τάλλαρα».

Αυτά το λόγια κλωθογυρίζανε στο κεφάλι μου την ώρα που παρακολουθούσα, σε απευθείας μετάδοση, τη «Νόρμα» από τη Νέα Υόρκη. Στον γενέθλιο τόπο. Ανταμείβοντας την προσήλωση μιας δράκας συμπολιτών στην προσφορά, χωρίς προσδοκία επιστροφής του αντιτίμου από τον ανθύπατο Πολλιόνε. Όχι, κανείς μας δεν ξεπουλήθηκε για να παρακολουθήσει την παράσταση. Ναι, μπορέσαμε να νιώσουμε τον ξεσηκωμό του γέρου Λόντου μπρος τη δύναμη του έργου και την ερμηνεία της Νόρμας.

Ο Μακρυγιάννης ένιωσε να απειλείται η εθνική υπόσταση. Διείδε εχθρικόν δάκτυλον. Αντίθετα, οι συν-θεατές του Σαββάτου ένιωσαν άφατη αγαλλίαση. Που συμμετείχαν στη μέθεξη μιας παγκόσμιας καλλιτεχνικής κληρονομιάς. Φεύγοντας πήραν μαζί τους τον προβληματισμό για τους ανθύπατους του κόσμου.

Ευάγγελος Αυδίκος

Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ευάγγελος Αυδίκος
About Ευάγγελος Αυδίκος 72 Articles
Ο Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος είναι καθηγητής λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.